Zarejestruj się jako konsultantka AVON i kupuj z rabatem

Krótko

Tivadar Soros „Maskarada wokół śmierci. Nazistowski świat na Węgrzech” – zapowiedź

Poruszające świadectwo, w którym okrucieństwo wojny zderza się z miłością. 

Dla Węgier, a szczególnie dla węgierskich Żydów, ostatni rok II wojny światowej był najtrudniejszy. Żydzi na Węgrzech od lat cierpieli z powodu różnych form dyskryminacji, ale od tego momentu rozpoczęła się ich masowa eksterminacja. Tivadar Soros, ojciec znanego wszystkim biznesmena i społecznika George’a Sorosa, opowiada o losach swojej rodziny podczas tego ostatniego roku wojny. Pogodne usposobienie, doświadczenia żołnierskie z I wojny światowej i wrodzony spryt sprawiły, że Tivadar i cała jego najbliższa rodzina – w tym 14-letni wówczas George – przeżyli. W tej spisanej w esperanto opowieści pasja życia miesza się z bliskością śmierci, codzienność z duchowością, a chęć niesienia pomocy z wszechobecnym okrucieństwem. To wyjątkowe świadectwo nieludzkich czasów, w których miłość i poświęcenie wybrzmiewa głośniej niż kiedykolwiek.

Tivadar Soros ur. 7 kwietnia 1893 w Baktalóranthazie, zm. 22 lutego 1968 w Nowym Jorku) – węgierski pisarz pochodzenia żydowskiego (piszący w esperanto), lekarz i prawnik. Ojciec George’a Sorosa i Paula Sorosa. Autor dwóch autobiograficznych powieści – Modernaj Robinzonoj (esp. Współcześni Robinsonowie, 1924) i Maskerado cirkau la morto (esp. Maskarada wokół śmierci, 1965), w których opisuje swoje przeżycia z czasów pierwszej i drugiej wojny światowej. W 1922 założył literackie czasopismo esperanckie „Literatura Mondo” (Literacki Świat), które redagował do 1924.

George Soros ur. 12 sierpnia 1930 w Budapeszcie) – amerykański inwestor giełdowy pochodzenia węgiersko-żydowskiego, filantrop i fundator, w tym Fundacji im. Stefana Batorego. Jest prezesem Soros Fund Management i założycielem globalnej sieci fundacji zajmujących się wspieraniem otwartych społeczeństw. Autor kilku bestsellerowych książek, m.in. Nowy paradygmat dla rynków finansowych .

Emilia Ewa Siurawska (ur. 25.01.1939 – zm. 16.06.2017) — znawczyni języka esperanto, tłumaczka, działaczka na rzecz ochrony zabytków. Była zaangażowana w różne formy działalności kulturalnej. Z ruchem esperanckim związała się już w młodości, ponieważ dawał jej namiastkę swobody w czasach PRL-u. Zorganizowała m.in. Bałtycką Wiosnę Esperancką. Po przeprowadzce do Warszawy została sekretarzem generalnym Polskiego Związku Esperantystów. W 1987 roku znalazła się w komitecie organizacyjnym Światowego Kongresu Esperanta. Była także pierwszym społecznym dyrektorem Fundacji Zamenhofa, której celem była budowa Centrum Zamenhofa w Białymstoku (otwarto je w 2009 roku). Zafascynowana lekturą książki Tivadara Sorosa podjęła się jej tłumaczenia, aby także polscy czytelnicy mogli poznać losy tej barwnej postaci.

Fragment z przedmowy George’a Sorosa

Niemcy okupowali Węgry od 19 marca 1944 r. Wyzwolili nas Sowieci 12 stycznia 1945. W czasie tych dziesięciu miesięcy żyliśmy w poczuciu śmiertelnego niebezpieczeństwa. Więcej niż połowa Żydów żyjących na Węgrzech i jedna trzecia mieszkających w Budapeszcie w tym czasie zginęła. Ja i moja rodzina przeżyliśmy. Ponadto mój ojciec pomógł innym ludziom. Był dobrym człowiekiem. Nigdy nie widziałem go bardziej pracującego niż wtedy. (…) Mówienie tego jest niegodziwością, ale te dziesięć miesięcy było najszczęśliwszymi w moim życiu. Miałem czternaście lat. Byliśmy zagrożeni, ale wydawało się, że mój ojciec panuje nad sytuacją. Byłem świadomy niebezpieczeństwa, ojciec wiele mi tłumaczył – lecz nie wierzyłem, że można mnie zranić. Polowały na nas złe siły, ale my byliśmy po stronie aniołów, bo przecież niesprawiedliwie nas męczono. Staraliśmy się ratować nie tylko siebie, także innych ludzi. Nie było szans na opór. Wydawało się jednak, że jesteśmy w korzystnej sytuacji. Czego więcej mógł pragnąć czternastolatek? Podziwiałem i uwielbiałem mojego ojca. On już znał życie pełne przygód i dobrze się razem bawiliśmy. Wierzę, że etos tej książki jest przejrzysty. Mój ojciec był zbyt skromny, by przechwalać się dużą liczbą osób, którym pomógł.

Fragment:

Życie jest piękną przygodą, ale trzeba też mieć trochę szczęścia.

Kiedy we wrześniu 1939 roku angielski premier Chamberlain powiadomił, że rozpoczęła się druga wojna światowa, pewien węgierski słuchacz radiowy skomentował to następująco: „Ludzkość straci dwadzieścia pięć procent na swojej wartości, ale życie Żyda nie będzie warte ani grosza”.

Słyszałem te trzeźwe zapowiedzi, ale wydawało się, że życie wokół nie uległo zmianie. Mężczyźni pracowali, zabawiali się, kobiety nadal chodziły do kosmetyczki i rodziły dzieci.

Niewidzialna ręka od dawna pisała na murach ostrzeżenie, ale my wciąż jeszcze nie umieliśmy go odczytać. Zanim wybuchła wojna, w 1938 roku odwiedził mnie adwokat, który uciekł z Austrii, kiedy Hitler do niej wkroczył. Prosił mnie o pomoc. Współczułem mu i natychmiast przekazałem 300 pengo1. Dla mnie, wtedy wciąż balansującego na granicy kłopotów materialnych, była to spora kwota (30 dolarów). Austriak włożył pieniądze do kieszeni i zamiast powiedzieć „dziękuję”, rzekł: „Drogi kolego, dajesz tyle, jakbyś dawał swoje”.

Dopiero później, kiedy Żydzi stracili nie tylko swoje własności, ale też życie, dotarł do mnie profetyczny sens tej ironicznej uwagi.

Kiedy Hitler zaanektował Austrię, Węgry znalazły się w sąsiedztwie nazistowskich Niemiec. Położenie geograficzne wymusiło prowadzenie przez Węgry polityki sojuszniczej, przyjaznej, podporządkowanej niemieckiej teorii Lebensraum3. Oto krótka definicja tej teorii: Państwo niemieckie ma prawo okupować tereny Europy Wschodniej dla powiększenia możliwości życiowych swojego narodu. Ta teoria uprawomocniła prawo pięści we wschodniej części Europy. A Węgry, skutkiem swego położenia, stały się pierwszym satelitą Niemiec.

Autor: Tivadar Soros 

Tytuł: „Maskarada wokół śmierci. Nazistowski świat na Węgrzech”

Przekład z esperanto: Emilia Ewa Siurawska

Data premiery: 10 marca 2021

Literatura faktu: wspomnienia

Wydawca: Novea Res

O autorze

Informacja prasowa

Tak oznaczone wpisy powstają na podstawie informacji prasowych, maja charakter informacyjny i nie zawsze reprezentują poglądy blurpppa