Recenzje

Robert Harris „Drugi sen”

Napisał Blurppp

Kończąc czytać „Drugi sen” zastanawiałem się czy Robert Harris zdawał sobie sprawę przed jaką zagwozdką postawi swoich czytelników. Niby powinniśmy być przyzwyczajeni do tematycznych wolt, autor przecież w swoich powieściach dotyka tematów od Sasa do Lasa. Jego twórczość za tło przyjmuje czasy od Imperium Romanum po Niemcy pod władzą Hitlera. Ale nigdy jeszcze nie osadził powieści w przyszłości i to bardzo dalekiej przyszłości. Do tego mam wrażenie, że tym razem tak naprawdę napisał esej o upadku cywilizacji. I tylko dla niepoznaki nadał mu formę powieści przygodowej z elementami thrillera. I choćby dla tego, tę pozycje bardzo trudno ocenić.

„Drugi sen”

Robert Harris „Drugi sen”

Na pierwszy ogień weźmy warstwę fabularną. Zaczyna się lekko banalnie. Pośród dekoracji stylizowanych na późne średniowiecze, młody ksiądz Christopher Fairfax prywatny wysłannik biskupa zmierza do odludnej wsi, gdzie ma pochować tamtejszego proboszcza. Na miejscu okazuje się, że przyczyny śmierci były daleki od naturalnych.

W międzyczasie czytelnik zaczyna się orientować, że to co na pierwszy rzut oka przypomina średniowiecze tak naprawdę nim nie jest. Tu i ówdzie natura ujawnia pozostałości innej, znacznie wyżej zaawansowanej technicznie cywilizacji. Pośród tych artefaktów można choćby odnaleźć „urządzenie komunikacyjne” oznaczone nadgryzionym jabłkiem. I wiemy, że owi mieszkańcy średniowiecza to nasi dalecy antenaci, i że nasza cywilizacja nie przetrwała.  

Oczywiście jest też intryga, w skrócie chodzi o poszukiwanie cennych pozostałości po nas. Całość opowiedziana jest dość lekko, choć tempo wydarzeń mogłoby być wyższe. Za to w kilku miejscach przebieg akcji potrafi zaskoczyć. Nie ma tu narracyjnego rozmachu, ale jest poprawnie.  

Co do bohaterów to to są przyzwoicie skonstruowani i o wiele więcej wielowymiarowi niż wymaga tego gatunek. W jednym z nich następuje złożony proces przemiany wewnętrznej i niemalże całkowitego odejścia od wyznawanych na początku wartości. Co znów należy pochwalić.   

Natomiast zupełnie z czapy jest samo zakończenie. Jak by autorowi pomysłu brakło co z tym dalej zrobić, jak tę sytuacje zakończyć. W efekcie albo można oczekiwać drugiego tomu serii, albo trzeba autora skarcić za pozostawienie czytelnika ze zbyt dużą ilością niedopowiedzeń.

Co do drugiej, moim zdaniem ważniejszej warstwie autor stawia kilka istotnych pytań związanych z upadkiem cywilizacji. Podnosi też ważny temat odbudowy na jej miejscu nowego tworu. Jako że przyszło mi czytać „Drugi sen” w czasie dość specyficznym, bo w czasie pandemii, właśnie ta warstwa zrobiła na mnie porażające wrażenie. Zresztą autor o pandemii jako o jednym z możliwych czynników upadku cywilizacji.

Sam temat upadku cywilizacji i przeniesienia wiedzy i wartości dalej jest w literaturze wyraźnie obecny i to od dawna. Zwykle autorzy podchodzili do tego pełni optymizmu, wystarczy wspomnieć cykl „Fundacja” Isaaca Asimova. Tymczasem przemyślenia zawarte w powieści „Drugi sen” od optymizmu są więcej niż dalekie. Nie wiem czy w swoim przekazie nie są zbyt mroczne. Z drugiej strony warto podkreślić jeszcze jeden aspekt tych przemyśleń.

Jest też jeszcze jedna ważna refleksja, nie podana wprost, ale wyraźnie obecna między wierszami w całej powieści. Autor zdaje się winić za brak powrotu do cywilizacji wiedzy ślepe zaufanie, jakie ci co przetrwali, położyli po stronie zhierarchizowanego kościoła. Jasne to pokazuje jakie skutki może wywołać przeciwstawienie wiary nauce, co się stanie, gdy rozum zostanie zdominowany przez bezkrytyczne podejście do religii.  

I o ile z większości diagnoz autora się zgadzam. Nie zmienia to faktu, że nieodmiennie uważam, iż miejscem ich prezentacji powinien być raczej tematyczny esej a nie powieść przygodowa. Nawet jak jest to powieść przygodowa post apo.

Mnie „Drugi sen” nie przekonał. Przyczynkowa fabuła, mająca raczej być okazja do wygłoszenia kilku tez, nie do końca przemyślany finał, dość powolne tempo sprawiły, że nie mogę wam tego tytułu polecić. Bardzo żałuję, bo Robert Harris pisać umie, czego nie raz dowiódł w przeszłości.  

Tytuł: „Drugi sen”

Autor: Robert Harris

Rok wydania: 2020

Stron: 382

Cena okładkowa: 39,99 zł

Wydawca: Wydawnictw Albatros

Książkę otrzymałam od wydawcy

O autorze

Blurppp

Irek "blurppp" Wis - miłośnik opowieści ukrytych pomiędzy okładkami albo na dnie butelki z winem. Kiedy mogę i mam za co podróżuje. Od urodzenia jestem dyslektykiem.
Mieszkam, pracuję i pisze w Krakowie, ale sądząc po temperamencie i zamiłowaniu do tamtejszego stylu życia i kuchni powinienem przeprowadzić się na północne wybrzeże Morza Śródziemnego.
Zawsze możesz do mnie napisać na blurppp@interia.pl